sobota, 25 listopada 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Dotknąć mgły

Dotknąć mgły

Wywietleń: 642

Potrafiła jeszcze dotknąć gęstą poranną mgłę, poczuć zapach rozżarzonego słońca, usłyszeć pulsowanie gwiazd, bo rapiteński pejzaż nie miał przed nią żadnych tajemnic”. To zdanie, będące fragmentem książki „Agonia dźwięków” Jaume’a Cabré w tłumaczeniu Anny Sawickiej, zaniepokoiło pana Stratosa, korespondenta poradni językowej.

Chodzi o składnię czasownika dotknąć, o którym pan Stratos pisze tak: „Czasownik dotykać/dotknąć łączy się z biernikiem tylko w znaczeniu ‘sprawiać przykrość, wyrządzać szkodę, nadarzać się, spadać na kogoś/ na coś’. W związku z tym uważam, że sformułowanie: Potrafiła jeszcze dotknąć gęstą poranną mgłę pod względem łączliwości składniowej jest niepoprawne. Moim zdaniem w tym przykładzie czasownik dotknąć rządzi dopełniaczem”.

Ma rację nasz korespondent, zwracając uwagę na zróżnicowanie wymogów składniowych czasownika dotknąć/dotykać w zależności od znaczenia. Jeśli bowiem użyjemy go w znaczeniu fizycznym, czyli ‘zbliżyć się do kogoś lub czegoś aż do zetknięcia’, to rzeczownik musimy postawić w dopełniaczu: dotknąć ziemi, dotknąć ściany. Dopełniaczowa forma rzeczownika jest wymagana także wtedy, gdy czasownika dotknąć użyjemy w znaczeniu przenośnym, ale kontakt fizyczny jest w jakimś stopniu wyczuwalny, np. dotknąć jakiegoś tematu, dotykać bolesnych spraw. Natomiast z biernikiem czasownik dotknąć łączy się tylko wtedy, gdy użyty jest w znaczeniu przenośnym i oznacza’ urazić, sprawić przykrość’. Skoro – mówiąc żartobliwie – gęsta poranna mgła nie może odczuwać przykrości, to całe wyrażenie powinno stać w dopełniaczu i mieć taką postać: Potrafiła jeszcze dotknąć gęstej porannej mgły.

Dotknąć to niejedyny z czasowników mających składnię uzależnioną od znaczenia. Innym jest wyraz brobronić, który łączymy z dopełniaczem wtedy, gdy używamy go w znaczeniu ‘odpierać atak, stawać w obronie’: Żołnierze bronią ojczyzny. Gdy jednak chcemy wyeksponować drugie znaczenie czasownika bronić: ‘osłaniać, zabezpieczać, chronić przed kimś lub przed czymś’, musimy połączyć go z rzeczownikiem w bierniku: Bronił zwierzęta przed okrucieństwem ludzi.

Nie od rzeczy będzie też wspomnieć tu o słowie prosić łączącym się z rzeczownikiem pani. Podstawowe znaczenie: ‘w grzecznej formie zwracać się do kogoś, by coś uzyskać lub by kogoś do czegoś skłonić’ zachowuje się tylko w połączeniu z biernikiem. Jeśli więc mówimy: proszę panią to znaczy, że tę panią o coś prosimy: proszę panią o zamknięcie okna, proszę panią o przysługę, proszę panią o rękę. Jeśli natomiast do jakiejś pani zwracamy się uprzejmie, o nic jej nie prosząc, to użyjemy konstrukcji dopełniaczowej: Proszę pani, która godzina? Piękny dziś dzień, proszę pani.

Komentarze

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu