czwartek, 17 sierpnia 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Karpacki czy karpaczański?

Karpacki czy karpaczański?

Wywietleń: 371

Do poradni językowej przyszedł ciekawy e-mail: „Pracuję jako korektor w lokalnym wydawnictwie. Na warsztacie mam obecnie książkę o laborantach w Karkonoszach, których główna siedziba znajdowała się w Karpaczu. I tutaj zaczyna się kłopot, bo czy to byli laboranci karpaccy, czy karpaczańscy? Autor publikacji chciałby zastosować przymiotnik karpaczański, bo mieszkańcy Karpacza to karpaczanie, a przymiotnik karpacki może się też odnosić do Karpat - nazwy gór. Jestem więc w korektorskiej kropce i proszę o radę”.  

To, że przymiotnik karpacki jest wyrazem pochodzącym zarówno do nazwy Karpacz, jak i Karpaty nie ma większego znaczenia. Istnieje wiele przymiotników odmiejscowych odnoszących się do różnych nazw, np. leszczyński to przymiotnik od nazwy Leszno, Leszczyna, Leszczyny, a augustowski od Augustowo i Augustów. Przymiotnik karpacki jest utworzony zgodnie z regułą gramatyczną, ponieważ do nazw miejscowych zakończonych na –acz najczęściej przyłącza się cząstkę –cki: Kołbacz – kołbacki, Biadacz – biadacki, Czacz – czacki, Dragacz - dragacki, Kamionacz - kamionacki, Moracz – moracki.  

Ale choć nazwy miejscowe i pochodzące od nich wyrazy poddają się regułom polszczyzny, to jednak są gramatycznie i słowotwórczo mniej zdyscyplinowane niż inne wyrazy. Istnieją bowiem takie nazwy miejscowości, od których możemy utworzyć dwa przymiotniki. Na przykład od nazwy Turek tworzy się przymiotnik turecki i turkowy. Turecki notowany jest w słownikach, ale mieszkańcy Turku używają też przymiotnika turkowy, uciekając tym samym od podwójnego znaczenia słowa turecki. Podobnie jest z nazwą Garwolin, od której w polszczyźnie ogólnej tworzy się przymiotnik garwoliński, a mieszkańcy używają też przymiotnika garwolski. Od nazwy Jarocin wywodzi się jarociński, a lokalnie jest też w użyciu jarocki. Od nazwy Krotoszyn można utworzyć dwa przymiotniki: krotoszyński i krotoski, od nazwy Niepołomiceniepołomicki i niepołomski, a od nazwy Wadowicewadowicki i wadowski. Często owe lokalne przymiotniki mają rodowód historyczny, co potwierdzają takie nazwy własne, jak na przykład Puszcza Niepołomska czy Wola Wadowska.

We Wronkach także używane są dwa przymiotniki: wroniecki i wronkowski. Forma wroniecki jest starsza, wronkowski jest natomiast wyrazem nowszym, utworzonym przez analogię do takich przymiotników jak lwowski, lipnowski, kutnowski, szczytnowski.

Przymiotnik leszczyński utworzony od nazwy Leszno, mającej dawniej postać Leszczno, jest dziś lokalnie wypierany przez przymiotnik leszneński. Więc jeśliby mieszkańcy Karpacza upowszechniali przymiotnik karpaczański, to wszedłby do słowników jako wariant przymiotnika karpacki. Nic mi jednak nie wiadomo o tym, by forma karpaczański była w powszechnym użyciu, pozostaje zatem karpacki jako jedyny przymiotnik od nazwy Karpacz.

Komentarze

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu