poniedziałek, 11 grudnia 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Niby i niby-

Niby i niby-

Wywietleń: 328

O niby można nieskończenie… To małe słówko występuje w tekstach aż w pięciu różnych rolach! Może być przyimkiem, spójnikiem, partykułą, może być częścią stałego związku frazeologicznego, może także tworzyć nowe wyrazy, pełniąc funkcję cząstki słowotwórczej.

Jako przyimek i spójnik słowo niby jest używane w wyrażeniach porównawczych wyrażających podobieństwo między dwoma obiektami. Przyimkiem jest w zdaniach: Cieniutka w pasie niby osa. Drucik cienki niby igła. Na jego „przyimkowość” wskazuje mianownikowa forma przyłączanego wyrazu: niby (kto co) osa, niby (kto, co) igła.

Spójnikiem jest natomiast w tych wyrażeniach porównawczych, w których wyraz przyłączany stoi w innym przypadku niż mianownik: Przeglądała się w wodzie niby w lustrze; Kosę, niby szablę, pod słońce obejrzał. Choć dla większości użytkowników polszczyzny kwestia tego, czy niby to przyimek, czy spójnik jest zapewne nieistotna, to jednak warto mieć głębszą wiedzę o swoim języku ojczystym.

Niby może być także partykułą, czyli taką częścią mowy, która nadaje wyrazom swoisty odcień znaczeniowy, zmieniając lub wzmacniając ich sens. Partykułami są słowa niech, no, by, nawet, właśnie; jako partykuła może też występować nasze tytułowe słówko. Jeśli chcemy na przykład wyrazić dystans wobec jakiegoś sądu, który uważamy za nieprawdziwy, to możemy powiedzieć tak: Grabarze biorą niby co łaska. Jeśli wyrażamy dystans wobec jakiegoś sądu kontrastującego z innym, możemy sformułować to tak: Niby tak go lubi, a wciąż robi mu przykrości. Partykułą niby możemy też wyrazić niedowierzanie: Ta paczka to niby dla mnie?

Jest także słówko niby trwałą częścią stałego związku frazeologicznego: na niby, mówiącego o czynności udawanej, fikcyjnej: Dzieci bawią się na niby w dorosłych. Radców prawnych zatrudniono w przedsiębiorstwie na niby.

Niby występuje też w funkcji cząstki słowotwórczej osłabiającej dosłowność znaczenia, stwarzającej pozory bycia czymś innym, bycia nie w pełni tym, na co wskazuje podstawowy wyraz: niby-gotyk to styl podobny do gotyckiego, niby-demokratyczny to nie całkiem demokratyczny, niby-Francuz to ktoś, kto nie jest w pełni Francuzem. Takie wyrazy poprzedzone cząstką niby pisze się z łącznikiem: niby-kuchnia, niby-poeta, niby-muzyk. Jeśli jednak niby poprzedza jakiś termin naukowy, to tworzy z nim nierozerwalną całość, także graficzną, dlatego pisze się te terminy jako jeden wyraz: nibykwiat, nibynóżki, nibyjagoda.

Wobec powyższego łatwo już będzie odpowiedzieć na pytanie przysłane do poradni językowej przez panią Alicję: „Jak poprawnie zapisać wyrażenie niby tata, niby mama, niby turysta, niby badacz historyk? Z łącznikiem, czy bez?”. Rzecz jasna – bez łącznika, bo niby jest tu partykułą osłabiającą znaczenie wyrazu, który poprzedza.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Przecinek
Niby wszystko proste.
2017-12-01 22:22:31

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu