czwartek, 19 października 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Przysłowiowa mądrość Salomona

Przysłowiowa mądrość Salomona

Wywietleń: 2236

Przymiotnik przysłowiowy bywa wyrazowym natrętem nie tylko dlatego, że często używa się go w niewłaściwych miejscach, lecz także dlatego, że jest stosowany zupełnie niepotrzebnie. Jego słownikowe znaczenie: ‘zawarty w przysłowiu, wzięty z przysłowia, będący przysłowiem; powszechnie znany’ wskazuje na związki z rzeczownikiem przysłowie. Jednak – rzecz znamienna - współcześnie przysłowia znane są coraz mniej, a przymiotnika przysłowiowy używamy coraz częściej. Pewnie dlatego w „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny” PWN notowany jest w węższym znaczeniu: ‘wzięty z utartych formuł językowych; powszechnie znany’.

Przysłowiowy jest zastosowany właściwe tylko wtedy, gdy mówimy o czymś, co jest utrwalone w przysłowiach, jak choćby nasza tytułowa przysłowiowa mądrość Salomona. Znamy wszak przysłowia i porzekadła obrazujące mądrość króla Salomona: salomonowy wyrok ‘mądry, sprawiedliwy’, z pustego (próżnego) i Salomon nie naleje ‘nikt niczego nie zrobi, jeśli nie dysponuje odpowiednimi środkami’. Trafne użycie tego przymiotnika ilustruje żartobliwy cytat zamieszczony w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego: Powątpiewam zawsze o owej przysłowiowej mądrości Salomona, bo jakże mądry człowiek brałby sobie na kark, tak jak on, aż 300 żon!?.

Błędem jest natomiast poprzedzanie wyrazem przysłowiowy utrwalonych związków frazeologicznych, np. Goście nie mieli przysłowiowego noża na gardle, więc zostali do północy. Ta książka to przysłowiowy biały kruk. Anna ma swoje przysłowiowe pięć minut. Można odnieść wrażenie, że w przytoczonych przykładach przysłowiowy zastępuje cudzysłów, chociaż – jak wiadomo – związków frazeologicznych cudzysłowem się nie wyróżnia.

Są jednak i takie wypowiedzi, w których obecności natręta przysłowiowy nie da się niczym wytłumaczyć. Zwraca na to uwagę pan Wojciech: „Czy pisała Pani kiedyś o przymiotniku przysłowiowy? Drażni mnie to kolejne modne słowo mające zastąpić wiele innych, np. Ręka sama szuka przysłowiowego pilota; Znalazłem ten film w biedronkowym koszyku za przysłowiowe 4,90 zł; Z Felczaka na Kadłubka są przysłowiowe trzy przecznice. Nie ma chyba przysłów o pilocie (telewizyjnym), kwocie 4,90 zł czy przecznicach, prawda? Wydaje mi się, że trzeba szukać odpowiednich określeń, a nie posiłkować się przysłowiowym”.

Racja! Nie ma nie tylko takich przysłów, lecz także utrwalonych powiedzeń ze słowami pilot, cztery dziewięćdziesiąt czy przecznica. Po prostu w tych zdaniach natręt przysłowiowy zastąpił słowa trafniejsze, np. marne cztery dziewięćdziesiąt czy ledwie trzy przecznice.

Jak widać, przysłowiowy stał się kolejną słowną podpórką świadczącą o nie najwyższej sprawności językowej mówiących.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Rafał
Niech będą pochwaleni wszyscy prorocy, oświeceni i mędrcy, łaknący pokoju i sprawiedliwości, i wszyscy dobrej woli, Przetłumaczyłem Księgę Przysłów Salomona, może Pan ją sobie wziąć i umieścić na swojej stronie lub nawet wydać, i na tym zarobić, ja rezygnuję z zysków, bo nie ja jestem autorem, tylko Salomon, poza tym Jezus Chrystus swego czasu powiedział: Darmo dostałeś, darmo oddaj. http://www.salomon.rafallepik.com/ Rafał Łepik PS Wymagam tylko zachowania tego, kto ją tłumaczył tj. mnie.
2017-10-02 13:22:13
jeszcze o przysłowiowym
Myślę, że warto też dodać jeszcze jedną definicję (z „Uniwersalnego słownika języka polskiego” PWN): przysłowiowy, czyli ‘znany powszechnie, dobrze, tak jak przysłowie’, np.: „Ich uczciwość stała się już przysłowiowa”. Czasem można tak właśnie ironicznie się wypowiedzieć: „Twoja skleroza wkrótce stanie się przysłowiowa, kolego!” – tak właśnie kiedyś zwróciłem się żartobliwie do pewnego forowicza, który notorycznie czegoś zapominał. Poza tym artykuł Pani Profesor jak zawsze bardzo ciekawy i na czasie, cieszy mnie, że do jego powstania przyczynił się mój list do redakcji, uprzejmie dziękuję i pozdrawiam. Wojciech T.
2015-10-24 06:02:05

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu