czwartek, 23 listopada 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Zagwozdka

Zagwozdka

Wywietleń: 469

„Dzień dobry, mamy zagwostkę – pisze do poradni językowej pan Artur. - W meczu między dwoma zespołami była różnica dwadzieścia jeden punktów. I tu kłopotliwe zdanie: Drużyna B przegrała dwudziestoma jednym punktami czy dwudziestoma jeden punktami?”.

Nie tylko dla naszego korespondenta odmiana liczebników stanowi „zagwozdkę”, czyli ‘trudność, komplikację, przeszkodę’ (dla pana Artura także ortograficzną, ponieważ zagwozdkę pisze się przez z i d!). Wiele osób słusznie twierdzi, że liczebniki są najtrudniejszą częścią mowy. Nie dość, że mamy ich kilka typów (m.in. główne, porządkowe, zbiorowe, ułamkowe), to jeszcze zasady ich użycia są naprawdę skomplikowane.

Pozostańmy tylko przy liczebnikach głównych wielowyrazowych, tj. takich, które składają się z jedności, dziesiątek, setek, tysięcy, bo o nie pyta nasz korespondent. Norma wzorcowa wymaga stawiania w odpowiedniej formie gramatycznej wszystkich elementów składowych: Ofertą interesuje się ośmiuset trzydziestu czterech kandydatów; Wysłano listy do trzech tysięcy siedmiuset osiemdziesięciu trzech mieszkańców miasta.

Czasem, wyjątkowo, możemy zrezygnować z odmieniania tysięcy i setek: Dyskutowaliśmy nad tysiąc sto czterdziestoma siedmioma punktami programu. Trzeba jednak przyznać, że dyskusja nad tysiąc stu czterdziestoma siedmioma punktami lepiej brzmi, a jeszcze lepiej - nad tysiącem stu czterdziestoma siedmioma. (Liczebnik sto w narzędniku może mieć postać stoma albo stu; tę drugą częściej stosuje się właśnie w liczebnikach wielowyrazowych). W praktyce tylko niektóre liczebniki oznaczające setki oraz wyrazy oznaczające pojedyncze tysiące, miliony, miliardy możemy pozostawić w nieodmienionej formie.

Absolutnie nie można jednak rezygnować z odmieniania dwóch ostatnich członów liczebnika wielowyrazowego: Dysponujemy tysiąc osiemdziesięcioma sześcioma pracownikami; Rozmawiamy o czterystu siedemdziesięciu ośmiu zaproszonych gościach. Nie ma też możliwości, żeby traktować składowe liczebniki dowolnie: jeden odmienić, drugi nie odmienić, a trzeci znów odmienić: Do zakupów zabrakło mi dwóch tysięcy trzystu (nie: trzysta!) czterdziestu czterech złotych.

Inaczej jest, gdy ostatnim członem liczebnika wieloelementowego jest wyraz jeden. Jak się wtedy zachować? Najprościej, jak można, czyli… odmienić wszystkie człony oprócz ostatniego, ponieważ jeden stojący na końcu całego wyrażenia jest nieodmienny: Między dwoma zespołami była różnica dwudziestu jeden punktów. Dyskutowaliśmy o czterdziestu jeden zagadnieniach. W szeregu stało stu pięćdziesięciu jeden mężczyzn. W takich zdaniach forma rzeczownika łączącego się z liczebnikiem musi być dostosowana do przedostatniego członu wyrażenia: Osiemdziesiąt jeden kobiet wyjechało za granicę, bo Osiemdziesiąt kobiet wyjechało. Jeśli całe wyrażenie jest zakończone liczebnikiem wyższym niż jeden, to do niego jest dostosowana forma rzeczownika: Osiemdziesiąt dwie kobiety wyjechały za granicę.

A o słowie zagwozdka i innych potocznych rusycyzmach napiszę więcej w kolejnym felietonie.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Dżon Jebiewdenko
A zapitka i popitka czy to to samo? Zakurka to papieros, a przekurka (pierekurka) to przerwa na papierosa. Kurzyć=palić, dymić.
2017-10-28 17:05:17
many
Przeczytałem, a wiem tyle co i wprzódy :( No i co z tą zagwozdką - zet czy es...?
2017-10-28 11:37:04
bert
Obok zagwozdki znajdziemy zakurkę, czyli przerwę na papierosa. Sądzę, że to rusycyzm.
2017-10-28 11:12:03

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu