sobota, 24 sierpnia 2019.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Biłohorszcze

Biłohorszcze

Wywietleń: 407

Napisała do mnie pani Agata: „Mam problem, z którym nie umiem sobie poradzić. Chodzi o odmianę (szczególnie o miejscownik) dwóch nazw: Biłohorszcze i Rzęsna Polska (obie obecnie są dzielnicami Lwowa, przed wojną były podmiejskimi miejscowościami). Wątpliwości biorą się stąd, że w przedwojennych gazetach używane są różne formy, najczęściej w Biłhoroszczy i w Rzęśnie Polskiej. A to mi nie pasuje do współczesnych zasad”.

Odniesienie zasad gramatyki do nazw miejscowych nie zawsze jest efektywne, ponieważ ich formy bywają kształtowane przez zwyczaj językowy. W „Słowniku nazw miejscowości i mieszkańców” PWN znalazłam kilka nazw zbudowanych podobnie jak Biłohorszcze: Brzeszcze, Grodziszcze, Horodyszcze, Owsiszcze, Siedliszcze. Tylko Brzeszcze w dopełniaczu mają formę: Brzeszcz, a w miejscowniku: w Brzeszczach. Pozostałe nazwy przybierają w dopełniaczu końcówkę –a: Grodziszcza, Horodyszcza, Owsiszcza, Siedliszcza, a w miejscowniku końcówkę –u: w Grodziszczu, Horodyszczu, Owsiszczu, Siedliszczu. Widzimy, że Brzeszczom przypisana jest liczba mnoga, innym zaś, w tym nazwie Biłohorszcze, liczba pojedyncza. I wszystkie te nazwy mają rodzaj nijaki. Zatem w miejscowniku Biłohorszcze powinno mieć – zgodnie z regułą gramatyczną – końcówkę -u: w Biłohorszczu.

Tymczasem z e-maila pani Agaty wynika, że niektórzy mówią: w Biłohorszczy. Dowodem na takie rozchwianie gramatyczne może być też artykuł w internetowej Wikipedii, w którym obok siebie pojawiły się obie formy: „Położony w pobliżu Biłhorszczy las” i „W Biłohorszczu znajdują się dwie cerkwie”. Być może z nazwą Biłohorszcze jest podobnie jak z bliską nam nazwą Banie, której miejscownik występuje w trzech postaciach: w dokumentach urzędowych – w Baniach, w słowniku – w Baniu, w miejscowym zwyczaju – w Bani. Każda z tych form ma jakieś gramatyczne bądź historyczne uzasadnienie.

Pani Agata pyta też o nazwę Rzęsna Polska. Z nazwami żeńskimi jest kłopot, bo jedne odmieniają się jak przymiotnik, np. Limanowaw Limanowej, inne jak rzeczownik: Jabłonnaw Jabłonnie, a niektóre i tak, i tak. Do tych ostatnich należy Włoszczowa, która we współczesnych słownikach odmienia się rzeczownikowo: we Włoszczowie, natomiast w zwyczaju językowym często przybiera odmianę przymiotnikową: we Włoszczowej. Odmienianie na wzór przymiotnika wydaje się bardziej naturalne, pewnie dlatego zalecają ją niektóre starsze słowniki języka polskiego.

Prawdopodobnie to samo dzieje z nazwą Rzęsna Polska, której miejscownik też ma dwa warianty: w Rzęśnie Polskiej i w Rzęsnej Polskiej. O to, który z nich jest częstszy, należałoby spytać jej mieszkańców.

Ewa Kołodziejek

 

Komentarze

Quistorp
do ...[Prawdopodobnie to samo dzieje z nazwą Rzęsna Polska, której miejscownik też ma dwa warianty: w Rzęśnie Polskiej i w Rzęsnej Polskiej. O to, który z nich jest częstszy, należałoby spytać jej mieszkańców.].... Zadumałem się, i tak sobie wyjaśniłem. Wszedłem w etymologię w języku ukraińskim. Tam mamy -Рясне znaczy; rzęsna. Potok zarośnięty roślinami wodnymi. Od rośliny rzęsa. Wodna roślina, z rodziny, rzęsowatych o drobnych, płaskich pędach pływających po powierzchni wody. To są topograficznie tereny, na przedpolach lasów. Tereny kiedyś podmokłe, teraz zmeliorowane. Tereny te były w czasach historycznych przydzielone na przysiółki osadnikom polskim, niedaleko osad ukraińskich. Stąd rozróżniono na Rzęsna Polska i Rzęsna Ruska. W Polsce spotykałem się z określeniami rowów, potoków, potoczków mianem rzęśnica. W języku Polskim mamy dylemat, o poprawności, bo występują regionalizmy w wymowie. Słynne wałęsowskie "obalyly my komune", a co dopiero na języki obce ale pobratymcze. Obstaję jako poprawniejszą wersję [Rzęsnej Polskiej]. Co do "Biłohorszcze". To typowo ukraiński rodowód.Tak na chybcika, w ucho wpada wariant; był pogorzelisko, albo "білі гористы" - białe góry. Drugi wariant wydaje się pewniejszy. Zapytam moją sąsiadkę Ukrainkę.
2019-07-29 18:52:28

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu