piątek, 24 maja 2019.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Wąpierszczanin

Wąpierszczanin

Wywietleń: 476

Napisał do mnie pan Sebastian z prośbą o pomoc: „Czy mogłaby mi Pani wytłumaczyć, jak zapiszemy nazwę mieszkańca miejscowości Wąpiersk: Wąpierszczanin? Wąpierczanin? Wąpierzanin? A może jeszcze inaczej?” – pyta bezradnie. Od razu odpowiem, że poprawna jest tylko forma wąpierszczanin pisana małą literą.

Żeby lepiej zobrazować to, jak od nazwy Wąpiersk została utworzona nazwa mieszkańca, przywołajmy Gdańsk i gdańszczanina. Dlaczego akurat Gdańsk nam się tu przyda? Dlatego, że ta nazwa jest nam znana, a ponadto jest zakończona na -sk, jak Wąpiersk. W nazwach mieszkańców obu miast zachodzi więc taka sama wymiana głosek w temacie: głoska s wymienia się na głoskę sz, a głoska k na głoskę cz.

Takie wymiany można zaobserwować w wielu wyrazach, na przykład wymiana s: sz zachodzi w wyrazach kosa: koszenie, czesać: czeszą, a z wymianą k: cz mamy do czynienia w wyrazach ręka: rączka, człowiek: człowiecze. W nazwach wąpierszczanin, gdańszczanin zachodzą obie oboczności głoskowe, dlatego są to jedyne poprawne nazwy mieszkańca tych miast. Jasne jest też, dlaczego pozostałe podane przez pana Sebastiana nazwy są nieoprawne. W formie wąpierczanin zabrakło głoski sz, a forma wąpierzanin byłaby nieuprawnionym skróceniem tematu (odrzuceniem głosek s i k).

Wiem, to nie jest łatwe, ale wąpierszczanie mogą się pocieszyć tym, że choć muszą opanować trudne zbitki głosek, to nazwy mieszkańców ich miejscowości nie są podobne do żadnego wyrazu pospolitego. A co mają powiedzieć mieszkańcy miejscowości Wda, wsi kociewskiej w województwie pomorskim, leżącej nad rzeką Wdą? Mieszkaniec tej wsi to wdzianin, a mieszkanka – wdzianka. Podobny kłopot mają mieszkańcy Koła: kolanin i kolanka. Nie lubimy, gdy jakaś nazwa „się kojarzy”, więc często po prostu takich nazw nie używamy.

Nie oznacza to, rzecz jasna, że nie można ich utworzyć. Zasada jest prosta: do nazwy miejscowości dodajemy cząstki –anin i –anka i pilnujemy, by zaszły w nich właściwe wymiany głosek. Mieszkańcy miejscowości Szarwark to szarwarczanin i szarwarczanka (wymiana głosek k:cz), mieszkańcy Nowogardu to nowogardzianin i nowogardzianka (wymiana d:dzi), mieszkańcy Jaworska to jaworszczanin i jaworszczanka (oboczności s:sz i k:cz). Jeśli nazwa składa się z rzeczownika i poprzedzającego go przymiotnika, to nazwę mieszkańca tworzą oba człony: Nowy Stawnowostawianin i nowostawianka, Jelenia Góra jeleniogórzanin i jeleniogórzanka (tu oboczność r:rz).

Czasami możemy utworzyć dwie oboczne formy: od nazwy miejscowości i od wywodzącego się od niej przymiotnika. Mieszkańcy Szczecinka to szczecinczanie (wymiana głosek k:cz, a ponadto zanik ruchomego e) albo szczecinecczanie, utworzona od przymiotnika szczecinecki. Mnie się szczecinczanie podobają bardziej.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Quistorp
Podniosę moje wątpliwości co do poprawności stosowania odmiany wg polskich zasad. ...[Zasada jest prosta: do nazwy miejscowości dodajemy cząstki –anin i –anka i pilnujemy, by zaszły w nich właściwe wymiany głosek. Mieszkańcy miejscowości Szarwark to szarwarczanin i szarwarczanka (wymiana głosek k:cz), mieszkańcy Nowogardu to nowogardzianin i nowogardzianka (wymiana d:dzi), mieszkańcy Jaworska to jaworszczanin i jaworszczanka (oboczności s:sz i k:cz).]....Dam przykład. Koszalin; koszalin-ianin/iankak . Berlin; Berlińczyk. Wąbrzeźno - wąbrzeźnianin, Drezno - drezdeńczyk. A jak Pionki, Wronki, Ponure, Trzcianka? Przyznam szczerze. Omijam jak mogę. A jak na mieszkańca stolicy Norwegi - Oslo? Polska to dziwna kraj. Dożo kobieta/ chłop mówić mało rozumieć.
2019-04-06 16:41:01

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu