sobota, 20 października 2018.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Raz-dwa! Raz, dwa!

Raz-dwa! Raz, dwa!

Wywietleń: 445

O pisownię tytułowego wyrażenia pyta pani Arleta: „W swojej pracy tłumacza szukam odpowiedzi na wątpliwości przede wszystkim w słownikach, dlatego kupiłam w tym roku najnowszą wersję „Wielkiego słownika ortograficznego” i „Wielkiego słownika języka polskiego”. Wczoraj szukałam hasła raz dwa w znaczeniu ‘szybko’ i znalazłam je w słowniku języka polskiego. Jednak koleżanka zakwestionowała poprawność mojego zapisu, powołując się na wielki słownik ortograficzny, w którym podano pisownię raz-dwa. Czy to oznacza, że zmieniły się zasady pisowni? Czy zmiany wprowadzone w nowym słowniku są gdzieś zebrane?”.

Zanim zanalizuję tytułowe wyrażenia, chciałabym poświęcić chwilę zaktualizowanemu wydaniu „Wielkiego słownika ortograficznego z zasadami pisowni i interpunkcji” PWN pod red. Edwarda Polańskiego z 2016 roku. Jest to ten sam wielki słownik ortograficzny, z którym po raz pierwszy zetknęliśmy się w 2003 roku, jednak w stosunku do pierwszego wydania zawiera sporo zmian. Autorzy dodali blisko 3000 nowych haseł, rozbudowali wiele artykułów odnoszących się do zasad pisowni i wzbogacili je o nowe przykłady. Niektóre hasła uaktualnili albo sprecyzowali, dostosowując je do nowych realiów. Więc choć reguły pisowni wciąż są takie same, to w szczegółach mogły się pozmieniać. Nie ma oddzielnej publikacji tych zmian, po prostu należałoby się zaopatrzyć w najnowszy słownik ortograficzny i korzystać tylko z niego.

Jednak jeśli chodzi o tytułowe wyrażenia, to ich pisownia się nie zmieniła. W słowniku zamieszczono dwa hasła w różnej pisowni: raz-dwa w znaczeniu "szybko" i raz, dwa jako określenie tempa. Wyrażenia raz-dwa używamy wtedy, kiedy chcemy, by ktoś zrobił coś bardzo szybko: Jasiu, skocz do sklepu po sól, tylko raz-dwa, bo obiad gotuję! Albo wtedy, gdy mówimy, że ktoś coś szybko zrobił: Gdy przyszli niespodziewani goście, Anna raz-dwa nakryła do stołu. Jeśli natomiast określamy tempo jakiejś czynności, to mówimy raz, dwa, np. Dziewczęta, ćwiczymy: raz, dwa, raz, dwa!

W języku mówionym między tymi wyrażeniami nie ma właściwie różnicy, może jedynie w innym tempie je wypowiadamy. Jeśli jednak zanalizujemy hasło raz, dwa w różnych słownikach języka polskiego, to okaże się, że ich autorzy dość swobodnie traktują sposób zapisu. W „Innym słowniku języka polskiego” pod red. Mirosława Bańki oba warianty pisowni ilustrują znaczenie "szybko": Ojciec raz-dwa poradził sobie z ogniem, Leć raz, dwa – potem porozmawiamy. Natomiast autorzy „Uniwersalnego słownika języka polskiego" pod red. Stanisława Dubisza wręcz opuszczają wszystkie znaki i w znaczeniu "szybko" podają zapis raz dwa: Raz dwa przygotuj śniadanie. To do tego słownika zajrzała nasza korespondentka.

Na szczęście zasady pisowni nie odnoszą się do takich szczegółów, więc można zastosować wszystkie warianty: z przecinkiem, z łącznikiem i bez żadnego znaku. Mnie wariant pisowni bez znaków odpowiada najmniej, wszak równorzędne składniki każdej konstrukcji oddziela się przecinkami. Radziłabym więc różnicować pisownię tak, jak w najnowszym słowniku ortograficznym: raz-dwa w znaczeniu "szybko" i raz, dwa w określeniu tempa. Jeśli zamiast łącznika zastosujemy przecinek, to także nie popełnimy ortograficznego błędu.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu

Ewa Kołodziejek

Prof. dr hab. Ewa Kołodziejek jest wykładowcą na Uniwersytecie Szczecińskim,  członkiem prezydium Rady Języka Polskiego i autorką wielu książek o poprawnej polszczyźnie.  W „Kurierze Szczecińskim” od lat publikuje felietony z cyklu „Językowa corrida”

Ostatnie wpisy

Archiwum